తెలంగాణ
విద్యా తెలంగాణ: రేపటి వెలుగులు
తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 2026-27 వార్షిక బడ్జెట్లో విద్యారంగానికి ఒక చారిత్రాత్మక మరియు దార్శనిక పీట వేసింది. “విద్య లేని వాడు వింత పశువు” అన్న మహాత్య్ముల మాటలను నిజం చేస్తూ, ప్రతి బిడ్డకు ఉన్నతమైన, నాణ్యమైన విద్యను అందించడమే లక్ష్యంగా ఈ బడ్జెట్ రూపొందించబడింది. విద్యారంగానికి ప్రభుత్వం ఈసారి ఏకంగా ₹26,674 కోట్ల రూపాయలు ప్రతిపాదించడం అనేది రాష్ట్ర చరిత్రలోనే ఒక గొప్ప మలుపుగా నిలిచిపోతుంది. ఈ బడ్జెట్ కేవలం అంకెల సమ్మేళనం కాదు; ఇది తెలంగాణ భవిష్యత్తు తరాల తలరాతను మార్చే ఒక సమకాలీన దార్శనిక పత్రం. మహాత్మా జ్యోతిరావు పూలే, డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ వంటి మహనీయుల ఆశయాలకు అనుగుణంగా, అట్టడుగు వర్గాల పిల్లలకు కూడా కార్పొరేట్ స్థాయి విద్యను చేరువ చేయడమే ఈ భారీ కేటాయింపుల వెనుక ఉన్న అసలైన ఉద్దేశ్యం. చదువు అనేది ఒక ఖర్చు కాదు, అది రాష్ట్రం తన భవిష్యత్తుపై చేసుకుంటున్న అత్యున్నతమైన సామాజిక పెట్టుబడి అని ఈ బడ్జెట్ నిరూపించింది.
ఈ విద్యా బడ్జెట్లో అత్యంత కీలకమైన మరియు విప్లవాత్మక మార్పుగా “యంగ్ ఇండియా ఇంటిగ్రేటెడ్ రెసిడెన్షియల్ (YIIR) పాఠశాలలను” పేర్కొనవచ్చు. తెలంగాణ సమాజం ఒక ఉమ్మడి వసుధైక కుటుంబంగా ఎదగాలనే సంకల్పంతో, ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ, మైనారిటీ మరియు ఓసీ విద్యార్థులందరూ ఒకేచోట, ఒకే విధానాన చదువుకునేందుకు వీలుగా ఈ 105 పాఠశాలలను ప్రభుత్వం మంజూరు చేసింది. దీనివల్ల చిన్న వయసులోనే విద్యార్థుల మధ్య కుల, మత వివక్షలు తొలగిపోయి, ఒక సామాజిక సమసమానత్వ పునాది పడుతుంది. ఇప్పటికే 79 స్కూళ్లు మంజూరు కాగా, 44 చోట్ల నిర్మాణ పనులు వేగంగా సాగుతున్నాయి. ఇది రాష్ట్రంలో సామాజిక న్యాయాన్ని (Social Justice) అందించే దిశగా ప్రభుత్వం వేసిన ఒక గొప్ప అడుగు. ఈ స్కూళ్లలో అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో కూడిన మౌలిక వసతులు, డిజిటల్ తరగతి గదులు మరియు అత్యాధునిక క్రీడా ప్రాంగణాలు ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా ప్రభుత్వ విద్యపై ప్రజల్లో నమ్మకాన్ని పెంచుతున్నారు.
పాఠశాల స్థాయి నుండే విద్యార్థుల పోషణ మరియు ఆరోగ్యం పైన ప్రభుత్వం ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపింది. దీనిలో భాగంగా భారతదేశంలోనే తొలిసారిగా “బ్రేక్ఫాస్ట్ పథకాన్ని” ప్రీ-ప్రైమరీ నుండి ఇంటర్మీడియట్ వరకు చదువుతున్న విద్యార్థులందరికీ విస్తరించారు. ప్రతి విద్యార్థికి వారానికి మూడు రోజులు పాలు మరియు మూడు రోజులు రాగిజావ అందించడం వల్ల వారి మెదస్సు మరియు ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది. “తెలంగాణలో ఏ ఒక్క బిడ్డ కూడా ఆకలితో స్కూలు రోజువారీ పనులను మొదలుపెట్టకూడదు” అనే ప్రభుత్వ సంకల్పం ఎంతో మానవీయమైనది. ఈ కార్యక్రమం వల్ల స్కూళ్లలో హాజరు శాతం పెరగడమే కాకుండా, మధ్యలోనే చదువు మానేసే (Dropouts) విద్యార్థుల సంఖ్య గణనీయంగా తగ్గుతుంది. దీనితోపాటు, ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలలో చదువుతున్న ఇంటర్ విద్యార్థులకు కూడా ఈసారి నుండి మధ్యాహ్న భోజన పథకాన్ని (Mid-day meal) విస్తరించారు. కౌమార దశలో ఉండే ఇంటర్ విద్యార్థులకు పోషకాహారం ఎంతో అవసరం అనే వాస్తవాన్ని గుర్తించిన ప్రభుత్వాన్ని ఎంతో అభినందించాలి. దీనివల్ల ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి వచ్చే పేద విద్యార్థులకు గొప్ప ఊరట లభిస్తుంది.
అదేవిధంగా, “తెలంగాణ పబ్లిక్ స్కూళ్లు” అనే నూతన విధానంతో ప్రభుత్వ స్కూళ్లను అత్యున్నత మౌలిక వసతులు, డిజిటల్ సదుపాయాలు మరియు ప్రత్యేక రవాణా వ్యవస్థలతో కూడిన క్యాంపస్లుగా అభివృద్ధి చేస్తున్నారు. ప్రీ-ప్రైమరీ నుండి 12వ తరగతి వరకు ఒకే క్యాంపస్ లో 1500 మంది విద్యార్థులకు నాణ్యమైన విద్యను అందించడం దీని లక్ష్యం. బాలికా విద్యను ప్రోత్సహించేందుకు 93 కె.జి.బి.వి (KGBV) లను “యంగ్ ఇండియా ఇన్స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్” గా మార్చారు మరియు మరో 120 కె.జి.బి.వి లను ఇంటర్మీడియట్ స్థాయికి పెంచారు. దీనివల్ల గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని ఆడపిల్లలు ఉన్నత చదువులకు దూరం కాకుండా రక్షణ లభిస్తుంది. దివ్యాంగ విద్యార్థుల విద్యాభ్యాసానికి ఎటువంటి అడ్డంకి కలుగకూడదు అనే లక్ష్యంతో, ఇంటర్ చదువుతున్న దివ్యాంగ విద్యార్థులకు ‘రెట్రోఫిట్టెడ్ మోటరైజ్డ్’ వాహనాలను అందజేస్తున్నారు. పాఠశాలల్లోని వంటశాలల ఆధునీకరణకు (Kitchen modernization) బడ్జెట్లో ₹100 కోట్ల రూపాయలు ప్రతిపాదించారు. దీనివల్ల విద్యార్థులకు పరిశుభ్రమైన వాతావరణంలో వండిన ఆరోగ్యకరమైన భోజనం అందుతుంది.
ఉన్నత విద్య మరియు విశ్వవిద్యాలయాల (Universities) అభివృద్ధికి కూడా ఈ బడ్జెట్లో పెద్దపీట వేశారు. చారిత్రక ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయానికి మౌలిక వసతుల కల్పన కోసం ఏకంగా ₹1000 కోట్ల రూపాయలు, మరియు వీరనారి చాకలి ఐలమ్మ మహిళా విశ్వవిద్యాలయానికి ₹400 కోట్ల రూపాయలు ప్రతిపాదించారు. ఇవే కాకుండా పాలమూరు, శాతవాహన, మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయాల పరిధిలో కొత్తగా ఇంజనీరింగ్, లా మరియు ఫార్మసీ కళాశాలలను మంజూరు చేసి, గ్రామీణ ప్రాంతాల విద్యార్థులకు ఉన్నత విద్యను చేరువ చేశారు. భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లాలో “డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ ఎర్త్ సైన్సెస్ యూనివర్సిటీ” ని స్థాపించడం వల్ల భూగర్భ శాస్త్ర రంగంలో పరిశోధనలకు గొప్ప అవకాశం కలుగుతుంది. దీనివల్ల స్థానిక యువతకు ఉపాధి అవకాశాలు పెరగడమే కాకుండా, రాష్ట్ర పారిశ్రామిక వృద్ధికి కూడా తోడ్పాటు లభిస్తుంది. ఉన్నత విద్యలో నాణ్యతను పెంచడం ద్వారా తెలంగాణను దేశానికే విద్యా హబ్గా మార్చాలనే ప్రభుత్వ లక్ష్యం ఇక్కడ స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
సాంకేతిక విద్య (Technical Education) మరియు నైపుణ్యాల (Skills) పైన ప్రభుత్వం ప్రత్యేక దృష్టి సారించింది. నేటి పోటీ ప్రపంచంలో కేవలం డిగ్రీలు ఉంటే సరిపోదని, పరిశ్రమలకు అవసరమైన నైపుణ్యాలు ఉండాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. అందులో భాగంగానే 65 ప్రభుత్వ ఐటీఐలను ఆధునిక పారిశ్రామిక అవసరాలకు అనుగుణంగా “అడ్వాన్స్డ్ టెక్నాలజీ సెంటర్ల (ATC)” గా ఉన్నతీకరించడమే కాకుండా, మరో 53 ఏటీసీలను కొత్తగా మంజూరు చేశారు. వెరసి 118 ఏటీసీలు త్వరలో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా అందుబాటులోకి రానున్నాయి. ఈ కేంద్రాలలో శిక్షణ పొందే ట్రైనీలకు నెలకు ₹2,000 స్టైపెండ్ అందించాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించడం నిరుద్యోగ యువతకు గొప్ప ప్రోత్సాహం. అటు విద్యావంతులైన నిరుద్యోగుల సమస్యలను, ఇటు పరిశ్రమల అవసరాలను ఒకేసారి తీర్చే దిశగా “యంగ్ ఇండియా స్కిల్ యూనివర్సిటీ” ని స్థాపించారు. 2047 నాటికి తెలంగాణ రాష్ట్రాన్ని 3 ట్రిలియన్ డాలర్ల ఆర్థిక వ్యవస్థగా మార్చాలనే మహా సంకల్పంతో, లక్షలాది మంది నైపుణ్యం ఉన్న మానవ వనరులను తయారు చేయడమే దీని లక్ష్యం.
పాఠశాల విద్య నుండి ఉన్నత విద్య వరకు ప్రతి దశలోనూ పారదర్శకతను మరియు జవాబుదారీతనాన్ని పెంచేందుకు ప్రభుత్వం డిజిటల్ గవర్నెన్స్ను ప్రోత్సహిస్తోంది. స్కూళ్లలో టీచర్ల కొరత లేకుండా చర్యలు తీసుకోవడంతో పాటు, వారి నైపుణ్యాలను పెంచేందుకు ప్రత్యేక శిక్షణా కార్యక్రమాలను రూపొందించారు. విద్యా వ్యవస్థలో రాజకీయ జోక్యాన్ని తగ్గించి, కేవలం విద్యా ప్రమాణాలకే ప్రాధాన్యతనిస్తున్నారు. ఈ బడ్జెట్లో కేటాయించిన నిధులు సకాలంలో ఖర్చు అయ్యేలా ఒక పటిష్టమైన పర్యవేక్షణ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడం కూడా ప్రశంసించదగ్గ విషయం. ముఖ్యంగా ప్రైవేటు పాఠశాలలకు ధీటుగా ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో నాణ్యతను పెంచడం ద్వారా మధ్యతరగతి మరియు పేద వర్గాలపై విద్యా ఖర్చుల భారాన్ని తగ్గించాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. ఇది దీర్ఘకాలంలో రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థపై సానుకూల ప్రభావాన్ని చూపుతుంది.
మొత్తానికి చూస్తే, ఈ 2026-27 విద్యా బడ్జెట్ కేవలం ఒక ఖర్చు కాదు, అది రాష్ట్ర భవిష్యత్తు పైన చేసిన ఒక గొప్ప సామాజిక పెట్టుబడి. అమ్మ కలలు, పిల్లల చదువు – ఇవే తెలంగాణ భవిష్యత్తు అనే దార్శనికత ఈ బడ్జెట్లో ప్రతి అక్షరానా కనిపిస్తున్నది. “పేదవాడి కన్నీరు తుడిచిన నాడే నిజమైన అభివృద్ధి” అనే మహాత్మా గాంధీ మాటలను గుర్తుచేసుకుంటూ, ప్రతి బిడ్డ చదువే తెలంగాణ ప్రగతి అనే ధ్యేయంతో సాగుతున్న ఈ ప్రభుత్వ విధానాలు ఎంతో ప్రశంసనీయం. ఈ బడ్జెట్ అందరికీ సమాన అవకాశాలు కల్పించి, తెలంగాణ బిడ్డలను విశ్వ వేదికపై విజేతలుగా నిలబెడుతుంది అనే నమ్మకం బలంగా కనిపిస్తున్నది. విద్యావంతుడైన పౌరుడే దేశానికి అసలైన ఆస్తి అని నమ్ముతున్న ఈ ప్రభుత్వం, ఆ దిశగా వేసిన ప్రతి అడుగు పటిష్టమైన సమాజ నిర్మాణానికి దోహదపడుతుంది. ఈ విద్యా విప్లవం రేపటి తెలంగాణను ప్రపంచ పటంలో ఒక వెలుగు దివ్వెలా నిలబెడుతుందనడంలో సందేహం లేదు.
- పురుషోత్తం నారగౌని
సీనియర్ జర్నలిస్ట్,
సామాజిక విశ్లేషకులు.
బైలైన్ పురుషోత్తం
ప్రజాక్షేమమే పరమావధి – సంక్షేమ విప్లవానికి బాటలు
తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రస్థానంలో నిన్నటి రోజు ఒక చారిత్రాత్మక మలుపుగా నిలిచిపోతుంది. ఉప ముఖ్యమంత్రి మరియు ఆర్థిక మంత్రి మల్లు భట్టి విక్రమార్క శాసనసభలో ప్రవేశపెట్టిన ₹3,24,234 కోట్ల భారీ బడ్జెట్, రాష్ట్ర అభివృద్ధి పథంలో ఒక నూతన అధ్యాయానికి నాంది పలికింది. ఇది కేవలం అంకెల కుప్ప కాదు, కోట్లాది మంది నిరుపేదల కళ్లలో ఆశలను, ఆనందాన్ని నింపే ఒక ప్రజా సంకల్ప పత్రం. ముఖ్యమంత్రి రేవంత్ రెడ్డి మార్గదర్శకత్వంలో రూపొందిన ఈ బడ్జెట్, ప్రజలకు ఇచ్చిన ‘ఆరు గ్యారెంటీల’ అమలుకు తిరుగులేని భరోసా ఇచ్చింది. సంక్షేమ రంగానికి ఏకంగా ₹50,713 కోట్లు కేటాయించడం ద్వారా, పేదరికం లేని తెలంగాణ నిర్మాణానికి ప్రభుత్వం ఎంతగా కట్టుబడి ఉందో స్పష్టమైంది.
ఈ బడ్జెట్లో అత్యంత సాహసోపేతమైన మరియు మానవీయమైన నిర్ణయం ‘ఇందిరమ్మ ఫ్యామిలీ లైఫ్ ఇన్సూరెన్స్’ పథకం. రాష్ట్రంలోని సుమారు 1.15 కోట్ల కుటుంబాలకు, ఎటువంటి ప్రీమియం భారం లేకుండా ₹5 లక్షల ఉచిత బీమా కవరేజీని కల్పించడం అనేది దేశంలోనే ఒక విప్లవాత్మక అడుగు. ఇందుకోసం ₹4,000 కోట్లు కేటాయించడం ద్వారా, ఒక కుటుంబ పెద్దను కోల్పోయినప్పుడు ఆ కుటుంబం ఆర్థికంగా చితికిపోకుండా ప్రభుత్వం ఒక అభయహస్తాన్ని అందించింది. ఇది కేవలం ఒక పథకం మాత్రమే కాదు, ప్రతి సామాన్యుడికి ప్రభుత్వం ఇచ్చే అతిపెద్ద సామాజిక భద్రతా కవచం.
రైతు సంక్షేమంపై ప్రభుత్వం తనకున్న మక్కువను ఈ బడ్జెట్ ద్వారా మరోసారి చాటుకుంది. వ్యవసాయ రంగానికి మొత్తం ₹23,179 కోట్లు కేటాయించడం అంటే, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను వేగంగా బలోపేతం చేయడమే. రైతు భరోసా కింద ₹18,000 కోట్లు కేటాయించడం ద్వారా పెట్టుబడి సాయానికి భరోసా లభించింది. అంతేకాకుండా, వరి ధాన్యానికి బోనస్ ఇచ్చేందుకు అదనంగా ₹3,500 కోట్లు కేటాయించడం అన్నదాతకు వెన్నుదన్నుగా నిలిచే గొప్ప నిర్ణయం. ఇది తెలంగాణను నిజమైన ‘రైతు రాజ్యాం’గా మార్చే దిశగా వేసిన అడుగు.
విద్యారంగంలో కూడా ప్రభుత్వం అద్భుతమైన మార్పులకు శ్రీకారం చుట్టింది. ఏకంగా ₹26,674 కోట్ల భారీ కేటాయింపులతో పాటు, ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలల్లో చదువుతున్న ఇంటర్ విద్యార్థులకు కూడా మధ్యాహ్న భోజన పథకాన్ని విస్తరించడం చారిత్రాత్మకం. దీనివల్ల డ్రాపౌట్లు తగ్గి, విద్యార్థులు ఉన్నత చదువుల వైపు మళ్లుతారు. నీటి పారుదల రంగానికి ₹22,615 కోట్లు కేటాయించడం ద్వారా పెండింగ్ ప్రాజెక్టులను పూర్తి చేసి, సాగునీటి సౌకర్యాలను మెరుగుపరచాలనే ప్రభుత్వ సంకల్పం నెరవేరనుంది. వైద్య మరియు ఆరోగ్య రంగానికి ₹13,679 కోట్లు కేటాయించి, ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల ఆధునీకరణకు మొగ్గు చూపారు.
మౌలిక సదుపాయాల కల్పనలో బడ్జెట్ ఎక్కడా వెనుకబడలేదు. మూసీ రివర్ ఫ్రంట్ పునరుజ్జీవనం ద్వారా హైదరాబాద్ నగరానికి నవశోభను చేకూర్చాలని, మెట్రో రైల్ ఫేజ్ 2 మరియు ఫేజ్ 3 పనులను వేగవంతం చేయాలని ప్రభుత్వం నిశ్చయించుకుంది. నగరాల అభివృద్ధికి మున్సిపల్ పరిపాలన శాఖకు ₹17,907 కోట్లు కేటాయించారు. పారిశ్రామిక వృద్ధి కోసం ₹3,490 కోట్లు కేటాయిస్తూ, కొడంగల్ వంటి ప్రాంతాలను నూతన పారిశ్రామిక హబ్లుగా తీర్చిదిద్దాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. రవాణా మరియు రోడ్ల భవనాల శాఖకు ₹12,789 కోట్లు కేటాయించడం మౌలిక వసతుల పట్ల ప్రభుత్వ చిత్తశుద్ధిని తెలుపుతోంది.
సాంఘిక సంక్షేమంలో ఈ బడ్జెట్ ఒక సమతుల్యతను పాటించింది. ఎస్సీ సంక్షేమానికి ₹11,784 కోట్లు, బీసీ సంక్షేమానికి ₹12,511 కోట్లు, మరియు మైనారిటీల సంక్షేమానికి ప్రత్యేక నిధులు కేటాయించడం ద్వారా అందరికీ సమాన అవకాశాలు కల్పించే ‘ఇందిరమ్మ రాజ్యం’ వైపు ప్రభుత్వం పయనిస్తోంది. పంచాయతీ రాజ్ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధికి గరిష్టంగా ₹33,688 కోట్లు కేటాయించడం ద్వారా గ్రామ స్వరాజ్యానికి ఊపిరి పోశారు. ఇది గ్రామీణ ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను గణనీయంగా మెరుగుపరుస్తుంది.
రాష్ట్ర ఆర్థిక స్థితిగతులు కూడా ఆశాజనకంగా ఉన్నాయి. తెలంగాణ జి.ఎస్.డి.పి 10.7% వృద్ధి రేటుతో ₹17,82,198 కోట్లకు చేరుకోవడం శుభపరిణామం. తలసరి ఆదాయం ₹4,18,931 కి పెరగడం రాష్ట్ర ఆర్థిక పటిష్టతకు నిదర్శనం. మూలధన వ్యయాన్ని ₹47,267 కోట్లకు పెంచడం ద్వారా రాష్ట్రంలో ఆస్తుల సృష్టికి, ఉపాధి అవకాశాల మెరుగుదలకు ప్రభుత్వం పెద్దపీట వేసింది. ఇది కేవలం పంపిణీ బడ్జెట్ మాత్రమే కాదు, వృద్ధిని కాపాడే అభివృద్ధి బడ్జెట్.
ఈ బడ్జెట్ ఒక దార్శనికతతో కూడిన పత్రం. అప్పుల భారాన్ని చక్కదిద్దుకుంటూనే, పేదల కడుపు నింపే సంక్షేమ పథకాలను పక్కాగా అమలు చేసేలా రూపొందింది. ఆరు గ్యారెంటీల కోసం ₹50,713 కోట్లు కేటాయించడం అంటే, ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకునే ప్రభుత్వంగా చరిత్రలో నిలిచిపోవడమే. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఆర్థికంగా ఎదిగేలా, సామాజికంగా సమానత్వం సాధించేలా ఈ బడ్జెట్ పునాది వేసింది. ఇది నిజంగా ఒక ‘ప్రజా బడ్జెట్’ అని గర్వంగా చెప్పవచ్చు.
– పురుషోత్తం నారగౌని, సీనియర్ జర్నలిస్ట్, సామాజిక విశ్లేషకులు.
